close
دانلود فیلم
دستورات اسمبلی

زبان اسمبلی

هدف اين درس درک عميق تر نحوه کار کامپيوتر در سطح پايين و در نتيجه توليد نرم افزارهای کارآمدتر در سطوح بالا می باشد. يادگيری زبان اسمبلی به آشنائی بيشتر با طريقه کارکردن سخت افزار، برنامه ها و سيستم عامل با يکديگر کمک می کند.
در اين درس استفاده از دستورات اسمبلي و نوشتن برنامه هاي ساده اسمبلي را فراخواهيد گرفت.


 

مقدمه

زبان اسمبلی قديمی ترين زبان برنامه نويسی سطح پايين بعد از زبان ماشين است که ساختار و عملکردی وابسته به ماشين دارد و وسيله خوبی برای يادگيری نحوه کار کامپيوتر، سيستم عامل، کامپايلرها و زبان های سطح بالا است .

 

مقایسه زبان اسمبلی و زبان های سطح بالا

زبان ماشین و زبان اسمبلی

اسمبلر چیست؟

هدف از یادگیری زبان اسمبلی


 

 سیستم های عددی

محاسبات کامپيوتري در مبناي دو انجام مي شود. به طور معمول از سيستم عددي هگزادسيمال براي نمايش اعداد باينري استفاده مي شود.

جدول توان های 2

تبدیل باینری به اعشاری

جمع اعداد باينری

هگزا دسیمال و تبدیلات آن

جمع اعداد در هگزا دسیمال


 

نمایش داده ها

اکثر ساختمان های داده انتزاعی هستند که توسط برنامه نويس با مجموعه ای از دستورالعمل ها تعريف می شوند. نوع های داده پايه (نظير اعداد باينری صحيح يا مميز شناور، رشته های بيتی، کاراکترها و غيره ) مستقيما در سخت افزار همراه با مجموعه ای از دستورالعمل طراحی می شوند. يک برنامه نويس زبان اسمبلی بايد بداند چگونه سخت افزار اين انواع داده های اصلی را پياده سازی می کند.

نمايش اعداد صحيح - روش علامت مقدار

روش نمايش مکمل2

جدول تعداد بيت ها و محدوده مقادير ممکن داده های عددی صحيح علامت دار به روش مکمل2

محاسبات در مکمل2

کاهش و افزايش طول داده


 

ساختمان کامپیوتر

يک سيستم کامپيوتری ترکيب کاملي از سخت افزار و نرم افزارهای سيستمی است که باعث می شود ماشين مفيد و وظيفه مندي برای کار معينی بشود.

اجزای اصلی سخت افزار يک ريز کامپيوتر شامل:

• پردازنده مرکزی
• حافظه
• صفحه کليد به عنوان ورودی
• صفحه نمايش به عنوان خروجی
• يک يا چند ديسک درايو برای ذخيره برنامه ها و داده ها

حافظه

پردازنده و انواع آن


پردازندهای اینتل

با توجه به اينکه دستورات اسمبلي 8086 در قسمت ها آينده بررسي مي شوند، در اين صفحه با نحوه آدرس دهي حافظه و ثبات هاي اين پردازنده آشنا خواهيد شد.

دیاگرام پردازنده های اینتل

آدرس دهی سگمنتی

مدهای اجرا

مجموعه ثبات ها

توضیحات ثبات ها


 

Debug

برنامه Debug محيطی برای بررسی فايل های مقصد دودوئی و اجرائی است. برنامه امکان انجام تغييرات جزئی در يک برنامه اجرائی را فراهم می کند بدون اينکه نياز به دوباره اسمبل کردن آن باشد.

برنامه Debug

دستورات Debug


 

دستورات اسمبلی

يک برنامه پيچيده از کنار هم قرار دادن دستورات ساده اسمبلی شکل می گيرد. هنگام شروع برنامه نويسی به زبان اسمبلی نيازی به يادگيری کليه دستورات نيست، بنابراين برخی از پرکاربردترين دستورات 80x86 در ادامه شرح داده خواهند شد. دستورات به صورت زير گروه بندی شده اند.

دستورات انتقال داده

دستورات گسترش داده

دستورات جمع و تفريق

دستورات ضرب و تقسيم

دستورات منطقی

ساختارهای حلقه تکرار

زيربرنامه

وقفه ها

پشته

دستورات کنترل CPU


 

برنامه نویسی

در اين بخش ساختار کلی يک برنامه به زبان اسمبلی توضيح داده می شود. به نحوه تعريف متغيرها و ثابت ها، استفاده از راهنماهای اسمبلر و اسمبل کردن و اجرای برنامه نيز اشاره شده است.

مدل حافظه

راهنماهای سگمنت

ثابت ها و متغيرها

برنامه اصلی

اسمبل و اجرای برنامه


 

ماکرو

ماکرو مجموعه ای از دستورات است که مشابه زيربرنامه يکبار نوشته می شود و چندين بار استفاده می شود.

ماکرو (macro) نام مخففی برای مجموعه ای از دستورالعمل ها، راهنماها يا ماکروهای ديگر است که يکبار نوشته می شود و به هر تعداد دفعات لازم قابل استفاده است.

اسمبلر هنگام ترجمه برنامه در مواجهه با نام ماکرو دستورات معادل را قرار می دهد.

ماکرو

تعريف ماکرو

کتابخانه ماکرو


 

پشته

پشته يک ليست LIFO است که می تواند به عنوان محلی مناسب برای ذخيره داده های موقتی استفاده شود. پشته برای فراخوانی زيربرنامه ها، ارسال پارامترها و متغيرهای محلی هم به کار می رود. دستورات ابتدائی پشته push و pop هستند.

پشته

تعريف پشته در برنامه

دستورات push و pop

ثبات SP


 

زیر برنامه

زير برنامه (procedure) مجموعه ای از دستورات است که يکبار تعريف و به دفعات استفاده می شود. با بکارگيری زيربرنامه خوانائی برنامه بالاتر رفته و از تکرار دستورات مشابه جلوگيری می شود. علاوه براين اشکال زدائی و تغيير برنامه آسان تر انجام گيرد.

وقتی يک زيربرنامه فراخوانی می شود کنترل اجرای برنامه به زيربرنامه هدايت می شود. آدرس دستورالعمل بعدی در پشته ذخيره می شود بنابراين هنگامی که زيربرنامه اجرا شد کنترل اجرا قادر خواهد بود به خط بعد از فراخوانی زيربرنامه بر می گردد.

زيربرنامه

زيربرنامه های near و far

دستورات فراخوانی و بازگشت زيربرنامه

ارسال و دريافت پارمترها


 

وقفه ها

گاهی اوقات جريان عادی اجرای يک برنامه برای پردازش رويدادی که نياز به پاسخ سريع دارد متوقف می شود. سخت افزار کامپيوتر برای مديريت اين رويدادها مکانيسمی به نام وقفه (interrupt) را دارد.

مثال. وقتی mouse حرکت می کند، سخت افزار mouse برنامه جاری را متوقف می کند تا حرکت mouse گرفته شود( برای حرکت مکان نمای mouse روی صفحه نمايش).

وقتی CPU يک سيگنال وقفه را تشخيص می دهد، فعاليت جاری خود را متوقف می کند و روتين خاصی را فراخوانی می کند که روتين وقفه (interrupt handler) نام دارد. اين روتين علت وقوع وقفه را تشخيص می دهد و عکس العمل مناسب را انجام می دهد.

بيشتر روتين های وقفه بعد از پايان يافتن کنترل اجرا را به برنامه متوقف شده بازمی گردانند. آنها کليه مقادير ثبات ها را به وضعيت قبل از توليد وقفه بر می گردانند. بنابراين برنامه متوقف شده به گونه ای به اجرا ادامه می دهد که هيچ اتفاقی نيافتاده است به جز اين که سيکل های CPU را از دست می دهند.

وقتی دو يا چند وقفه همزمان با هم اتفاق می افتند، CPU از سيستم الويت استفاده می کند و می تواند در طی اجرای بخش بحرانی يک برنامه وقفه ها را غيرفعال کند. وقتی دارد يک روتين وقفه را اجرا می کند کليه وقفه های با الويت کمتر يا، تا زمان خاتمه اجرای روتين، غير فعال هستند.

انواع وقفه

دستورالعمل int

جدول بردار وقفه


 

پورت ها

درحال آماه سازی


 

دستورات ۸۰۸۶

درحال آماه سازی


 

 

 

با نظرات خود ما را یاری کنید

 

STC
CLC
CMC
STI
CLI
NOP


STC

دستورالعمل (set carry) stc باعث يک شدن فلگ Carry می شود. فرم کلی آن به صورت زير است:

stc

دستورالعمل stc روی فلگ های ديگر تاثير ندارد.


CLC

دستورالعمل (clear carry) clc باعث صفر شدن فلگ Carry می شود. فرم کلی آن به صورت زير است:

clc

دستورالعمل clc روی فلگ های ديگر تاثير ندارد.


CMC

دستورالعمل (compliment carry) cmc باعث عکس شدن فلگ Carry می شود. يعنی اگر صفر باشد آنرا يک و اگر يک باشد آنرا صفر می کند. فرم کلی آن به صورت زير است:

cmc

دستورالعمل cmc روی فلگ های ديگر تاثير ندارد.


STI

دستورالعمل (set interrupt) sti باعث يک شدن فلگ Interrupt می شود. فرم کلی آن به صورت زير است:

sti

دستورالعمل sti روی فلگ های ديگر تاثير ندارد.


CLI

دستورالعمل (clear interrupt) cli باعث صفر شدن فلگ Interrupt می شود. فرم کلی آن به صورت زير است:

cli

دستورالعمل cli روی فلگ های ديگر تاثير ندارد.


NOP

دستورالعمل (no operation) nop هيچ عملی انجام نمی دهد.

دستورات چرخش رشته های بيتی را به صورت دايره ای حرکت می دهد اين دستورات مشابه شيفت عمل می کنند با اين تفاوت که بيتی که از يک طرف از داده خارج می شود به طور دوار از جهت ديگر وارد آن می شود. پردازنده 8086 چهار دستورالعمل چرخش (rol ، ror ، rcl و rcr) دارد.

ROL
ROR
RCL
RCR


ROL

دستورالعمل (rotate left) rol بيت های عملوند خود را به سمت چپ چرخش می دهد. فرم کلی آن به صورت زير است:

rol dest, count

دستورالعمل rol بيت های عملوند مقصد خود را به تعداد count به سمت چپ چرخش می دهد. بيتی که از سمت چپ خارج می شود از سمت راست وارد عملوند می شود.با ارزش ترين بيت عدد در فلگ carry کپی می شود.

عملوند اول عملوند مقصد است و عملوند دوم تعداد شيفت ها را مشخص می کند و می تواند عدد 1 يا برای تعداد بيشتر ثبات CL باشد. نوشتن عدد فوری بيشتر از 1 مستقيما در دستور غير مجاز است.

دستورالعمل rol به شکل های زير می تواند استفاده شود:

rol register, 1
rol memory, 1
rol register, CL
rol memory, CL

دستورالعمل rol بيت های فلگ را به صورت زير تغيير می دهد:

• فلگ carry حاوی آخرين با ارزش ترين بيت عملوند می شود.
• اگر تعداد چرخش يکبار باشد و علامت عدد بعد از چرخش تغيير کند فلگ overflow يک می شود. برای چرخش بيشتر از يکبار نامعين است.
• روی فلگ های Sign ، Zero ، Parity و Auxiliary carry تاثير ندارد. اگر نيازداريد مقدار اين فلگ ها را بعد از عمل چرخش بدانيد نتيجه را با صفر مقايسه کنيد تا اين فلگ ها تنظيم شوند.


مثال.

mov AX, C123h
mov CL,3
rol AX, CL    ;AX = 091Eh, CF = 0


ROR

دستورالعمل (rotate right) ror بيت های عملوند خود را به سمت راست چرخش می دهد. فرم کلی آن به صورت زير است:

ror dest, count

دستورالعمل ror بيت های عملوند مقصد خود را به تعداد count به سمت راست چرخش می دهد. بيتی که از سمت راست خارج می شود از سمت چپ وارد عملوند می شود.

مشابه دستورالعمل rol عملوند دستورالعمل ror می تواند ثبات يا حافظه باشد. تعداد چرخش عدد 1 يا ثبات CL است.

کم ارزش ترين بيت عملوند وارد فلگ carry می شود. بقيه فلگ ها مشابه دستورالعمل rol تاثير می پذيرند.


مثال.

mov AX, C123h
mov Cl,2
ror AX, CL     ;AX = F048h, CF = 1


RCL

دستورالعمل (rotate through carry left) rcl همانطور که از نامش پيدا است، بيت ها را از طريق فلگ carry به سمت چپ می چرخاند. شکل کلی آن به صورت زير است:

rcl dest, count

دستورالعمل rcl محتوای فلگ Carry را از سمت راست وارد عملوند مقصد می کند، سپس بيت های عملوند را به سمت چپ شيفت می دهد و آخرين بيت سمت چپ را وارد فلگ Carry می شود.

دستورالعمل rcl مشابه rol استفاده می شود و روی فلگ ها تاثير می گذارد.


RCR

دستورالعمل (rotate through carry right) rcr بيت های داده را از طريق فلگ carry به سمت راست می چرخاند. شکل کلی آن به صورت زير است:

rcr dest, count

دستورالعمل rcr محتوای فلگ Carry را از سمت چپ وارد عملوند مقصد می کند، سپس بيت های عملوند را به سمت راست شيفت می دهد و آخرين بيت سمت راست را وارد فلگ Carry می شود.

دستورالعمل rcr مشابه ror استفاده می شود و روی فلگ ها تاثير می گذارد.

به کانال تلگرام سایت ما بپیوندید